سفالگری در دبستان و پیش دبستانی

اردشیر پژوهشی کارشناسی آموزش کودکان و مدرس دانشگاه

پژوهشی، اردشیر، سفالگری در دبستان وپیش دبستانی، ماهنامه جهان هنر، سال اول، شماره ۲ ، اردیبهشت ۱۳۸۵ ، صفحه ۳۴-۳۷

سفالگری پیشینه ای کهن دارد. آغاز سفالگری به گذشته های بسیار دور برمی‌گردد به غار و زندگی غارنشینی. در میان قدیمی ترین آثار باقیمانده از بشر اولیه آثار سفالین همیشه جایگاه ویژه ای داشته و دارند و مورد بررسی کاوشگران، باستان شناسان و پژوهشگران تاریخ هنر قرار می گیرند. سفالگری را گروهی صنعت و گروهی دیگر هنر می‌دانند. اما واقعیت این است که سفالگری هنری کاربردی بوده است به این معنا که تلفیقی از هنر و صنعت می باشد. وجه هنری یک اثر سفالین در منحصر به فرد بودن آن است و این ویژگی هنگامی از میان می‌رود که آثار سفالین به تولید انبوه در آیند یعنی سفالگری تبدیل به صنعت شود و یا وجه صنعتی آن غلبه یابد. امروزه سفالگری هم به شکل صنعتی یعنی تولید انبوه یکنواخت و کاربردی وجود دارد و هم به شکل هنری یعنی خلق آثار منحصر به فرد که غالباً جنبه تزیینی دارند و در شاخه هنر ها قرار می گیرند. با این تفاسیر شاید کلمه سفالگری برای کلاس کودکان پیش دبستانی و دبستان کلمه مناسبی نباشد. چرا که هدف و روند کار با هدف و روند کار هنر و صنعت سفالگری متفاوت است. لذا بهتر است به جای آن از کلمه گل بازی استفاده کنیم که با اهداف و روند کار در کلاس های پیش دبستانی و دبستان هماهنگی بیشتری دارد. بازی در این مقطع سنی (پیش دبستانی و دبستان) از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به قول یکی از نویسندگان بزرگ و نام آور « برای کودکان بازی راهی است به سوی شناخت جهان؛ جهانی که در آن به سر می برند و رسالت تغییر و دگرگون ساختن آن را به عهده دارند». یکی از بازی های مورد علاقه تمام کودکان جهان گل بازی است. کودکان علاقه وافری به این بازی دارند اما غالباً این علاقه از طرف والدین سرکوب می شود و کودکان در صورت امکان پنهانی و دور از نظر والدین به این بازی می پردازند. اگر شما هم به دوران کودکی خود رجوع کنید، خواهید دید که این تمایل را داشته اید و اگر شما از گل بازی منع نکرده باشند حتما به آن پرداخته اید. میل به گل بازی (مانند بسیاری از بازی های دیگر) در انسان بزرگسال نیز وجود دارد. اما محدودیت ها و آداب اجتماعی مانع پرداختن به گل بازی (یا بازی های دیگر) می شود. این تمایل چیست و از کجا ناشی می شود؟ نخستین آثاری که از بشر اولیه باقی مانده است مجموعه خطوطی است که او با انگشتانش بر دیوارهای گلین غار ها به وجود آورده است. این نقوش صرفاً بازی است و هیچ پیامی ندارد. در واقع گل بازی محض است. گل بازی یکی از طبیعی ترین بازی هاست که رابطه انسان را با خاک برقرار می کند، گل بازی یادآور آفرینش آدم است. آدم به خاک و گل، میلی درونی دارد چرا که ریشه در خاک دارد، از خاک رسته است و به خاک باز می گردد. لذا نباید با نگاهی ساده اندیشانه از کنار این میل طبیعی و فطری گذر کرد بلکه بایستی به آن توجه نمود و پیرامون آن به اندیشه و تعمق پرداخت. متاسفانه بسیاری از والدین و حتی معلمان نسبت به گل بازی دید مثبتی ندارند و یا حداقل آن را کاری بی مورد می دانند. این دیدگاه از آنجا ناشی می‌شود که نسبت به اهمیت این بازی آگاهی کافی ندارند. امروزه گل بازی به عنوان یک بازی سازنده و مفید شناخته شده است و مورد توجه مربیان آگاه کودک است. در مورد این بازی کودک را نباید منع کرد بلکه بایستی امکاناتی فراهم آورد تا او بتواند راحت‌تر به این بازی بپردازد. در این مقاله کوتاه و مختصر به اهمیت گل بازی در ساختار ذهن و جسم کودک خواهیم پرداخت.

آثار و ویژگی های گل بازی

گل بازی غالباً یک بازی انفرادی است که در همه جا می تواند انجام شود، اما نکته مهم این است که گل مورد استفاده حتما باید از خاک تمیز تهیه شده باشد که منجر به حساسیت ها و یا بیماری‌های پوستی نگردد. اگر درست کردن گل را به کودک واگذار کنیم بهتر است زیرا برای او درست کردن گل لذت بخش است و بخشی از بازی به حساب می آید. بعد از آماده شدن گل ذهن و دست کودک ساعتها درگیر ساختن اشیا حیوانات و آدمک ها خواهد شد. آثار و ویژگی های این بازی به این شرح می باشد:

۱- بازی ابتکاری

۲- هماهنگی چشم، دست و مغز

۳- تقویت عضلانی دست ها

۴- تخلیه انرژی

۵-کشف مفاهیم تعادل و تناسب

۶- اعتماد به نفس

۱- بازی ابتکاری

بازی ابتکاری به بازی گفته می شود که کودک خود آن را به وجود آورد و پیش برد. گل بازی این ویژگی را دارد. به این ترتیب که کودک ابتدا با خاک و آب گل را درست میکند. سپس با گل اشیا، حیوانات و یا آدمک های دلخواه خود را می‌سازد و پس از آن با چیزهایی که خودش خلق کرده است، بازی می کند و بازی خود را پیش می‌برد. «کودکان نسبت به وسایل بازی از پیش آماده شده کمتر تمایل نشان می دهند. بهتر است کودک وسایل بازی خود را بسازد این کار روح سازندگی و خلاقیت را در وی می پروراند.» این بازی چون مسیر از قبل تعیین شده ای ندارد در رشد قوه تخیل و خلاقیت کودک اثر بسیار زیادی دارد. کودک در جریان بازی همچنان که احجامی را می‌سازد مدام به کشفیات جدیدی دست می‌یابد و خود آنها را گسترش می‌دهد. اما اسباب بازی هایی که از پیش آماده اند و مسیر و هدف معینی را دنبال می کنند این امکان را به کودک نمی دهند و یا کمتر این فرصت را در اختیار وی قرار می دهند که او همزمان با اندیشیدن خلق کند و پیش رود. نکته مهم دیگر در بازی های ابتکاری این است که کودک دچار تقلید نمی گردد و قدرت خلاقه خود را جسورانه به کار می اندازد.

۲- هماهنگی چشم، دست و‌ مغز

یکی از اهداف کلاسهای پیش دبستانی و سال های اول دبستان ایجاد هماهنگی میان چشم ، دست و مغز است. برای دستیابی به این هدف بازی ها و تمرین هایی هم وجود دارد. گل بازی این هدف را در بطن خود به همراه دارد. کودک ضمن کار با گل سعی می کند اشیا و احجام موردنظر را آنگونه که در ذهن تجسم کرده است با دستانش جسمیت ببخشد. او نگاه کردن توأم با دقت را می‌آموزد و سعی می‌کند به گل شکل دلخواه بدهد. این کار باعث می گردد میان اندام های حرکتی دست، چشم و مغز هماهنگی لازم به وجود آید. این هماهنگی زمینه ساز رشد وی در زمینه های دیگر نیز هست. البته این مسئله منحصر به دوران کودکی نیست هر چقدر این هماهنگی در فرد تقویت شود از توانایی‌های بیشتری در زمینه‌های گوناگون بهره‌مند خواهد بود چنان که یک جراح نیز به این توانایی نیازمند است در غیر این صورت نمی تواند یک جراحی موفق و دقیق را به پایان برساند.

۳ – تقویت قدرت عضلانی دست ها

کار با گل باعث تقویت قدرت عضلانی دست ها می گردد. به همین دلیل بازی برای آن دسته از کودکان که در ناحیه اندامهای دست دچار ضعف و ناتوانی هستند راه درمان بسیار خوبی است و نسبت به ورزش های خسته کننده و گاه شکنجه آور فیزیوتراپی که فاقد بازی و نشاط برای کودک است جذابیت فوق العاده ای دارد. البته با این توضیح که در این مورد حتما بایستی با یک متخصص مشورت کرد و در مورد کودکان عادی نیز باعث بالا رفتن مهارت استفاده از دستان و انگشتان می گردد. پرورش دقت و مهارت نیز از اهداف مورد نظر در آموزش های پیش دبستانی و دبستان است.

۴- تخلیه انرژی

در گل بازی کودک از دو جنبه فکری و جسمی انرژی زیاد مصرف میکند. این کلاس برای آن دسته از کودکان که انرژی زیادی دارند و محلی برای تخلیه این انرژی نمی‌یابند بسیار مفید است. در غیر این صورت کودکان پر انرژی ممکن است انرژی زیاده از حد خود در جاهایی به مصرف برسانند که باعث گردد دیگران تصور کنند آنها کودکان نا به هنجاری هستند. نکته دیگر اینکه کودک در کلاس گل بازی به لحاظ روانی می‌تواند به یک آرامش نسبی دست یابد. او ممکن است آدمکی را با دقت بسازد و برای ساخت آن یک ساعت وقت صرف کند اما تصمیم بگیرد که با یک مشت آن را له کند. شاید او آدمک مردی را ساخته باشد که از نظرش بسیار آدم بدی است در واقع کودک عقده های روانی خود را در اینگونه اعمال تخلیه میکند. این حرکت در انسان طبیعی است ما نیز گاه اشیا را می شکنیم یا کاغذها را پاره میکنیم و یا … لذا کودک را نباید سرزنش کرد اگر او دوست دارد آثار خود را از بین ببرد مانع نشوید. مگر اینکه فکر کند احجامی که ساخته است زشت هستند و ابراز ناتوانی کند در این صورت می توانید مانع شوید. البته نه به صورتی که به کودک امر کنید بلکه به این ترتیب که او را متوجه زیبایی های کار نمایید و یا از او بخواهید کار هنری اش را به شما بدهد تا اتاق تان را با آن تزئین کنید و به این ترتیب او اندک اندک در می‌یابد که کارهایش می‌توانند جالب باشند و یا اینکه نکات فنی ساده ای به او بیاموزید تا بتواند کارهای بهتری انجام دهد البته به شکلی که کارهایش تبدیل به کارهای تقلیدی محض نگردد.

۵-کشف مفاهیم تعادل، تناسب و تجسم فضایی

نقاشی کاری است که با تمام محاسن و ویژگی هایش بر روی سطح انجام میشود. اما گل بازی باعث می گردد کودک بعد تازه ای از اشیا را کشف و تجربه کند و آن تجسم فضایی اشکال است. این مسئله در رشد ذهنی او تاثیر بالایی دارد و در واقع از همین راه با مفاهیم عمیق و مهمی مانند تعادل و تناسب نیز آشنا می شود. هنگامی که می‌خواهد حجمی را بسازد که ایستایی داشته باشد به طور عملی و تجربی تعادل را کشف می‌کند و با این تلاش او نسبت ها را نیز می فهمند. او از این طریق به روابط اشیاء و اجزا آنها پی می‌برد. مجموعه این تجربیات در رشد ساختار ذهنی او اثر دارد و حتی در تقویت قدرت هوش وی اثر مستقیم دارند.

۶- اعتماد به نفس

هنگامی که انسان اثری از خود به وجود می آورد، به بودن خود و مهمتر از آن به کارا بودن خود بیشتر پی می برد و اعتماد به نفس بیشتری برای ابراز وجود پیدا می کند. این مسئله در کودکان به شدت خودنمایی می کند هنگامی که کودک یک نقاشی می کشد و مربی یا پدر و مادر آن را به دیوار می زنند او احساس می‌کند توانایی انجام کارهایی را دارد و قدرت اعتماد به نفس وی تقویت می گردد. آثار سفالین کودکان نیز چنین احساسی را در وی به وجود می آورد. او می بیند که خالق یک مجسمه است و اگر این اثر هنری را والدین به عنوان یک شیء تزئینی زیبا مورد توجه و استفاده قرار دهند بدون شک در شخصیت فرزند خود اثری مثبت باقی خواهند گذاشت

خلاصه و گزیده‌ای از مقاله

نقش هنرهای تجسمی در تقویت فرآیند یادگیری

نویسندگان: کریستوفر وی. تایلر و لورا تی. لیکوا

چکیده

«چگونه می‌توان تکنیک‌هایی را در یادگیری ایجاد کرد که احساسات و عواطف را نیز در فرآیند یادگیری دخالت دهد؟  یادگیری نباید از روی  ترس بلکه بر اساس میل و انگیزه هدایت شود. چرا هنرها از علوم جدا در نظر گرفته می‌شوند؟ نخستین هنرها کدام‌ها بودند؟ پرسش‌های علمی چگونه در ذهن به وجود می‌آیند؟»

آینده ما به میزان قابل توجهی بر اساس نحوه برخورد ما با فوران بی‌سابقه دانش مشخص می‌شود که هم اکنون با آن مواجه هستیم. در دنیایی با پیشرفت فوق تصور در تکنولوژی، گرایش شدیدی به جنبه‌های فنی و علمی جهان پیرامون ما وجود دارد که موجب  غفلت از سایر جنبه‌های زندگی شده است؛ جنبه‌هایی که می‌تواند باعث افزایش یادگیری مطالب پیچیده، مهارت‌های اجتماعی، و به طورکلی بهبود کیفیت زندگی شود. اگرچه در قرن گذشته اطلاعاتی بسیار بیشتر از آنچه در  کل تاریخ بشر پدید آمده، تولید شده است، شکاف بین علم و هنر روز به روز بیشتر شده و دانش‌آموزان در یکی از این دو زمینه مسیر زندگی و آینده خود را به پیش می‌برند. حتی با وجود غنای فعالیت‌های علمی، نمونه‌هایی از مشاغل مرتبط با علم در نتیجه تمرکز بر تخصص‌های ظریف مشاهده می‌شود که عموم مردم به آنها دسترسی ندارند و برایشان قابل درک نیست. این گسست و فاصله بین هنر و علم ممکن است عواقب و پیامدهای ناخواسته‌ای در بر داشته باشد.

گذشته از خطر ایجاد نسلی از دانشمندان که فاقد حس زیبایی شناختی یا فهم بیان استعاری هستند و یا ایجاد نسلی از هنرمندان فاقد سواد علمی، تقاضا برای تخصص‌های علمی، فرصت‌های تعامل و مزایای متقابل بین علم و هنر را از دور خارج می‌کند.

 

مطالعات هنر، خلاقیت و یادگیری

با وجود واگرایی بین هنر و علوم، حجم فزاینده‌ای از تحقیقات کمی نشان می‌دهد که یادگیری علم ممکن است در ارتباط با هنر تقویت شود. تحقیقات معاصر کاوش درباره فرضیه‌های علمی در زمینه علوم عصب‌شناسی در مورد اثر فعالیت‌هایی مانند نقاشی، زیبایی‌شناسی بصری و رقص را آغاز کرده است.

یادگیری هنر تجسمی به سیستم پیچیده‌ای از عملکردهای ادراکی، شناختی بالاتر و فعالیت مغز متکی است، بنابراین، یک بستر عصبی مشترک و پتانسیل قوی برای انتقال متقابل فرآیند شناختی در یادگیری و خلاقیت را فراهم می‌سازد.

به عنوان مثال، نوزاد انسان فقط در عرض چند هفته پس از تولد قادر است در پاسخ به كسی كه زبان خود را بیرون آورده همین رفتار را تکرار کند. نوزاد چطور می‌داند كه یک عمل حرکتی را فقط بر اساس داده‌های ورودی بصری انجام دهد؟

این توانایی در نوزاد ممکن است ناشی از عملکرد نورون‌های آینه باشد که مسئول تفسیر و انتقال داده‌های ورودی بصری به خروجی سیستم عصبی مغز هستند. یعنی ارتباط دهنده بین هنرهای تجسمی و حرکت، و همچنین هنرهای شنیداری و موسیقی.

از دوران ماقبل تاریخ، هنر تجسمی نوعی برقراری ارتباط بوده است که عمیقاً در ذات انسان نقش بسته است؛ یعنی تجربه هنر و زیبایی‌شناسی در «گیرنده» نیز دارای قدرت تأثیر شناختی متقابل در هر زمان در طی تکامل فردی است. از طرفی، توانایی درک ابهام و عدم قطعیت در طی  فرآیند خلاقیت یک ویژگی ذهنی مهم است.

مطالعات در زمینه مکانیسم‌های مشترک در روش‌های مختلف شناختی سازوکارهایی را نشان می‌دهد که برای پردازش بازنمایی‌های مکانی در ماهیت و چگونگی  آنچه ما می بینیم  به کار می روند. این کیفیت در سایر روش ها  مانند پردازش و تفسیر زیر و بمی  در موسیقی نیز مشاهده شده است (داگلاس و بیلیک ، 2007). این یافته‌ها نه تنها در فرآیند یادگیری علمی بلکه در خودِ یادگیری، اصول تعلیم و تربیت و سیاست‌های کلی اجتماعی و آموزشی نیز مؤثر است.

نیاز به تقویت یادگیری یک چالش مهم است و به دلیل همین هدف بزرگ است که نیاز به تحقیق در رابطه بین یادگیری و تجربه هنرها را برمی‌انگیزد. علاوه بر این، سطح فزاینده‌ای از تحقیقات علوم اعصاب وجود دارد که از ایده تقویت انتقال توانایی‌های یادگیری از هنر به دیگر حوزه‌های شناختی پشتیبانی می‌کند.

مطالعات بسیاری  در زمینه ارتباط و پیوند میان کنش میان حسی و هنرها صورت گرفته است. مطالعات عصب‌شناسی نشان داده‌اند که هنرهای تجسمی و همچنین موسیقی جنبه‌های بسیاری از عملکرد مغز را درگیر می‌کنند و تقریباً هر زیر سیستم عصبی که تاکنون شناسایی شده است را نیز درگیر می‌کند.

انتظار می‌رود تجربه با هنرهای تجسمی از طریق یادگیری سبک‌های هنری اثرات تسهیلگری مشابهی ایجاد کند (هس و والستن ، 1987) ، اگرچه تحقیقات رسمی در مورد تأثیر هنر تجسمی بر تقویت یادگیری به طور کلی وجود ندارد. سیستم بصری از نظر توانایی آن در تجزیه و تحلیل اثر متقابل پیچیده بین ساختارهای فضایی در فضای  دو بعدی و سه بعدی بسیار حیرت‌آور است. این قابلیت‌های تحلیلی قدرتمند به مراتب بیش از آنچه که حتی با پیچیده ترین الگوریتم های کامپیوتری بدست می آید پیش می روند ، اما برای دستیابی به هنرهای تجسمی نقش کلیدی دارند.

تعریف هنر به عنوان یک سیستم ارتباطی که ایده‌ها و مفاهیم را منتقل می‌کند، توضیح می‌دهد که چرا ممکن است همان ساختارهای مغزی که در سایر عملکردهای شناختی مانند زبان انسانی دخالت دارد، در هنرهایی مانند موسیقی یا نقاشی نیز نقش داشته باشد. این خصوصیات، میلیون‌ها سال از تکامل مغز و استراتژی‌های سازگاری بیولوژیکی را توضیح می‌دهند.

هنر به عنوان یک سیستم ارتباطی چند رشته‌ای، یک بستر ایده آل برای یادگیری در مورد لذت دانستن فراهم می‌کند، که به نوبه خود انگیزه‌ای قوی برای کشف بیشتر، پرسیدن سوالات، تجزیه و تحلیل و ترکیب و درگیر کردن تفکر همگرا و واگرایی را فراهم می‌کند.

یادگیری و حضور فعال در هنر

در حال حاضر گسترش علاقه به علم یادگیری، انگیزه تحقیق و مطالعه در مورد امکان‌های متعدد وجودِ روابط متقابل مفهومی در آموزش هنرها را افزایش داده است. وظیفه دشوار درک و تقویت مؤثر یادگیری در طیفی از رشته‌ها، گروه‌های سنی، و ویژگی‌های فرهنگی، یکی از اولویت‌های مهم در سراسر جهان محسوب می شود و ممکن است  آموزش هنرها در کنار سایر رشته‌ها، نقش مهمی در یادگیری موثر داشته باشند.

تحقیقات معاصر کاوش در فرضیه‌های علوم اعصاب جدید در مورد تأثیر فعالیت‌هایی از جمله نواختن موسیقی، نقاشی، زیبایی‌شناسی بصری و رقص بر یادگیری در حوزه‌های غیر هنری را آغاز کرده است.

 

انتخاب و ترجمه : ایراندخت صالحی

آذر 98

منبع

هنر عملکرد مغز را تقویت می کند

شواهد علمی زیادی وجود دارد که ثابت می‌کند هنر عملکرد مغز را تقویت می‌نماید. هنر در الگوهای امواج مغزی و احساسات، و سیستم عصبی تأثیری به سزا دارد و در واقع می‌تواند سطح سروتونین را بالا ببرد. هنر می‌تواند نگرش فرد و نوع تجربه ما از جهان را تغییر دهد.

چندین دهه تحقیق، داده‌های بسیاری در اختیار پژوهشگران قرار داده است که ثابت می‌کند آموزش هنر بر همه جنبه‌ها، از پیشرفت تحصیلی گرفته تا پیشرفت اجتماعی و رشد عاطفی و موارد دیگر تأثیر می‌گذارد.

تحقیقات ثابت کرده است که هنرها سیستم‌های عصبی را توسعه می‌دهند به طوری که  طیف گسترده‌ای از مزایا دربردارد، از جمله مهارت‌های حرکتی مفید، خلاقیت و بهبود تعادل عاطفی. به بیان ساده، هنرها به دلیل بهبود عملکرد انسان، چه در مقیاس فردی و چه در مقیاس اجتماعی بسیار ارزشمند هستند.

این مقاله  ابتدا در مارس 2015 نوشته شده و در 27 مه 2016 ، ژوئن ، 2019 و سپتامبر 2019 به روز شد.

«هنرها یک جزء مهم مراقبت‌های بهداشتی هستند. هنر رسا(هنر بیانی) ابزاری برای کشف، توسعه و تمرین خلاقیت و در جهت تندرستی است. »

 انجمن Wellarts

ارتباط هنرها با مغز و ذهن

شواهد حاصل از تحقیقات درباره مغز تنها یکی از چندین دلایلی است که نشان می‌دهد آموزش و مشارکت در هنرهای زیبا برای فرآیندهای یادگیری مفید است. همانطور که اریک جنسن، یکی از مترجمان پیشرو در جهان علوم عصب‌شناسی و « سیستم‌هایی که هنر آنها را پرورش می‌دهد، شامل ظرفیت‌های یکپارچه حسی، توجه و تمرکز، شناختی، عاطفی و حرکتی ما هستند، در حقیقت، آنها نیروهای محرک و زیربنای همه یادگیری‌های دیگر هستند.»

ایده چگونگی عملکرد مغز و هنرها در کنار یکدیگر، از طریق یک تحقیق دیگر، که توسط جودیت برتون، استاد آموزش هنر و تحقیقات هنری کالج معلمان، دانشگاه کلمبیا انجام شده است، مورد تأیید قرار گرفته است و نشان می‌دهد که موضوعاتی از قبیل ریاضیات، علوم و زبان نیاز به شناخت و ظرفیت‌های خلاق و پیچیده‌ای دارند که در یادگیری هنرها عادی و معمولی هستند.

هنر آگاهی (هوشیاری) را تغییر می‌دهد

جاکوب دوانی در مقاله خود می‌نویسد: «هنگامی که شما یک اثر هنری ژرف را مشاهده می‌کنید، به‌طور بالقوه همان نورون‌هایی را به کار می‌اندازید که هنرمند هنگام خلق آن اثر هنری به کار انداخته است، و به این ترتیب مسیرهای عصبی جدیدی به‌وجود می‌آورید و در وضعیت الهام‌بخش هنری قرار می‌گیرید. این حس ِ جذب شدن به یک نقاشی «شناخت ضمنی» نامیده می‌شود.»

آموزش هنر یک جزء کامل کننده است

و به گفته باب برایانت، مدیر اجرایی هنرهای زیبا در Katy ، ISD در هوستون، تگزاس، «آموزش و یادگیری هنر، بخشی جدایی‌ناپذیر از پیشرفت هر انسانی است. آموزش و مشارکت در هنرهای زیبا بخش مهمی از برنامه درسی مدرسه و یک مؤلفه مهم در برنامه آموزشی هر دانش آموز در Katy ISD است.»

اعجاب، شگفتی و زیبایی نیروهایی شفا بخش هستند

روانشناس دکتر داچر سلتر، روانشناس از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی چنین می‌گوید: «اعجاب، شگفتی و زیبایی باعث افزایش سطح سلامتی سیتوکین‌ها می‌شود، که هنگام انجام برخی فعالیت‌ها  فعال می‌شوند: قدم زدن در طبیعت، غرق شدن در یک قطعه موسیقی، تماشای یک اثر هنری، تأثیری مستقیم بر سلامتی و امید به زندگی دارند.»

به طور کلی نتایج تحقیقات نشان داده است که هنرمندان افرادی شادتر و سالم‌تر هستند، هنر استرس و فشار عصبی را کاهش می‌دهد و باعث بهبود عملکرد مغز می‌شود. در یک نمایشگاه با عنوان «لئوناردو داوینچی، یک ذهن خلاق» که در گالری هنری مینیاپولیس امریکا برگزار شد، دیدگاهی بدیع درباره یکی از بزرگترین اندیشمندان تاریخ رنسانس ارائه شد.

این نمایشگاه نشان داد که چگونه فرآیندهای ذهنی نوآورانه داوینچی در برخی از زبده‌ترین هنرمندان، مهندسان و طراحان امروزی نیز مشاهده می‌شود. این نمایشگاه با گردهم آوردن مشاهدات داوینچی و آثار طراحان و هنرمندان معاصر، چگونگی شکل‌گیری و وقوع فرآیند خلاقیت را بررسی کرد.

 

انتخاب، تلخیص و ترجمه: ایراندخت صالحی

آذر ماه 98

لینک مقاله انگلیسی

ستایش و تقدیر از هنر به کودکان خردسال کمک می کند تا یاد بگیرند که فکر و ابراز عقیده کنند

 

دروس هنر برای دانش آموزان مهد کودک از رنگ آمیزی با انگشتان فراتر می رود و به دنیای ون گوگ ، داوینچی و ریورا می رسد.

معلمان در تعدادی از مناطق کالیفرنیا از آثار کلاسیک هنری برای الهام بخشیدن به برخی از خردسال ترین دانش آموزان برای مشاهده دقیق ، تفکر انتقادی و بحث نقادانه استفاده می کنند – همه عناصر و اجزای کلیدی رویکرد هسته ی مشترک (Common Core) در یادگیری.

با نگاهی نزدیک به یک گروه کوچک متشکل از  کودکان 4 و 5 ساله که به آثار پیکاسو و سزان نگاه می کنند، ، آنها را در حال  یادگیری چگونگی مشاهده و ترجمه افکار خود به زبان و گوش دادن و پاسخ دادن به چشم انداز های متنوع می بینیم.

این رویکرد برای دانش آموزان مقطع راهنمایی حدود 20 سال پیش  توسط بنیانگذاران “استراتژی های تفکر تصویری (تجسمی)” از طرف یک مرکز آموزشی غیر انتفاعی در نیویورک آغاز شده است؛ که آموزش این روش را در مدارس و موزه های هنری ارائه می دهد. اخیراً این مرکز طرحی مشابه برای مقطع ابتدایی ارائه داده است. به نظر می رسد استقبال از این روش از زمان معرفی استانداردهای “Common Core”که توسط کالیفرنیا و 42 ایالت دیگر به تصویب رسیده است رو به افزایش است.

مطالعات پژوهشی در زمینه ی این روش نشان داده است که دانش آموزان کلاسهای “تفکر تصویری (تجسمی)” Visual thinking درک بهتری از تصاویر داشته اند، دردرس ریاضی و خواندن متن بهتر از بقیه بودند و از نظر رشد عاطفی – اجتماعی بهتر از دانش آموزانی بودند که در این کلاس ها شرکت نکردند.

روش تفکر تصویری از دانش آموزان سه سوال می پرسد:

–دراین تصویر چه چیزی در جریان است؟

–چه چیزی می بینید که بر اساس آن این پاسخ را می دهید؟

–چه چیزهای بیشتری می تونیم پیدا کنیم؟

این روش به کودکان یاد می دهد که مدتی بادقت واز نزدیک مشاهده کنند، آنچه را می بینند با تمام جزییات توصیف کنند، و برای توصیفشان دلیل و شواهد ارائه دهند. درواقع روش مشاهده و واکاوی را به آنها می آموزد. این مهارت هایی است که در رویکرد Common Core در کودکان ایجاد می شود. این یک رویکرد چند وجهی و همه جانبه نگر است. همانطور که جامعه بیشتر به سمت دیجیتال شدن پیش می رود، سواد متعارف فقط دراین خلاصه نمی شود که بتوانیم کلمات را بخوانیم بلکه باید بتوانیم تصاویر را هم بخوانیم.  باید بتوانیم به یک تصویر نگاه کنیم و آن را بفهمیم نه اینکه فقط به آن بازخورد نشان دهیم.

البته این روش مدتها پیش از شکل گیری روش Common Core در  برخی مدارس شروع شده بود. به عنوان مثال یکی از مربیان (الیزابت لوت) که در مهد کودک جورج پیابودی در سانفرانسیسکو تدریس می کند ، حدود هشت سال پیش برنامه استراتژی های تفکر تصویری را به کلاس خود معرفی کرد. او می گوید رشد و پیشرفت زبانی دانش آموزان خود را درست از یک درس تا درس بعدی مشاهده کرده است.

مربیان از طریق تفسیر و تاویل نظرات و بازخورد کودکان به یک نقاشی یا اثر هنری،  و بسط نظر آنها به سطوح بالاتر، به توضیحات آنها در مورد آثاری که مشاهده می کنند، پاسخ می دهند. شاید یک دانش آموز به یک شکل توجه دقیق تری نشان دهد. در این حالت، مربی می گوید، “خب، تو متوجه شدی که در زمینه ی تابلو  و در سمت چپ چنین شکلی هست؟” در واقع ما به آنها زبانی یاد می دهیم  که در حال حاضر به طور طبیعی در بافتاری معنادار فاقد آن هستند.

برای مربی مهم است كه نظرات دانش آموز را به گونه ای تفسیر کند كه دانش آموز احساس کند اظهار نظرش فهمیده شده  و همچنین  بقیه گروه بتوانند آنچه او گفته است را درک كنند.  بنابراین معلمان باید  ایده های خود را کنار بگذارند و فقط  ذهن کودک را دنبال کنند و این یکی دیگر از  رویکردهای Common Core در پروسه ی یادگیری است.

گاهی دانش آموز به دنبال کلماتی است تا منظور خود را بهتر بیان کند، دراین جا مربی یا معلم می تواند با ارائه ی کلمات مترادف در بیان ایده ی مورد نظر دانش آموز به او کمک کند. جالب است که حتی سایر بچه ها نیز می توانند زبان بیانی بهتری را به همسالان خود بیاموزند و نقش معلم را برای دوستان خود ایفا کنند. دراین جا آنها به مثابه ی الگوهای زبانی برای کودکان دیگر تلقی می شوند.

 

رویکرد بحث آزاد در مورد نقاشی نیز به همین ترتیب تجربه ای مشابه است.  هنر برای همه موضوعی جدید است ، گاه حتی برای مربی نیز جدید است.  بحث در مورد ایده های الهام گرفته از هنر نیازی به دانش قبلی ندارد و در این زمینه پاسخ های اشتباه وجود ندارد. همین ویژگی است که دانش آموزان خجالتی را نیز به مشارکت در گفتگوها و ابراز نظر ترغیب می نماید.

کودکان همچنین به ایده های دانش آموزان دیگر پاسخ می دهند و یاد می گیرند که از منظر شخص دیگری به آثار هنری بنگرند. آنها بحث و گفتگو را با حداقل مداخله معلم پیش می برند و این نوع یادگیری مستقلی است که در روش Common Core تاکید می شود.

درطی فرآیند بحث در مورد نقاشی ها ، کودکان یاد می گیرند که چگونه بدون پیشداوری یا رنجش، نظرات مختلفی داشته باشند. آنها از عباراتی مانند “من اینطور متوجه شدم ” یا “من می خواهم نظر او را کامل کنم” استفاده می كنند. آنها استدلال می آورند و یکدیگر را نقد می کنند و آزادانه به نفی یا مخالفت با دیدگاه های یکدیگر می پردازند و برای اثبات نظر خود شواهد ارائه می دهند.

استفاده از آثار هنری با کیفیت بالا نیز مهم است ، به ویژه از نظر ترغیب و انگیزش مشاهدات توسط کودکان.

این مشاهدات نزدیک از هنر به کودکان کمک می کند تا تجسم کنند، و این تجسم هنگام شروع یادگیری خواندن بسیار موثر است. اگر بتوانید آنچه را كه می خوانید تجسم كنید، خواننده ای قوی تر هستید و فقط  کلمات پشت سر هم در یک متن را نمی خوانید.

به کار بردن این روش از سنین خردسالی مزایایی در بر دارد. اغلب کودکان خردسال تقریباً عمیق تر از آنچه می بینند درک می کنند. آنها پیش فرض یا تصورات پیشینی ندارند. دیوید بل ، استادیار دانشگاه اوتاگو در نیوزلند ، در مقاله ای تحقیقاتی در مورد گفتگو با خردسالان در باره هنر، می گوید: “کودکان در مقایسه با بزرگسالان هنگام برخورد با آثار هنری کمتربا موانع و بازدارنده های ذهنی مواجه می شوند.

همه ما از دسترسی بچه ها به فناوری نگران هستیم. آنها خیلی کم سن و سال هستند. آنها باید یاد بگیرند که چگونه به آرامی نگاه کنند، و واقعاً مشاهده کنند. در دنیای فناوری همه چیز در یک کلیک خلاصه می شود. کلیک، کلیک، کلیک کنید. این روش مهارت نگاه عمیق و واقعاً گوش دادن به یکدیگر را پرورش می دهد.

انتخاب و ترجمه: ایراندخت صالحی

آبان 98

سیاه اولین رنگ نگاهی به هنر کودکان خیابانی

دو هفته نامه هنرهای تجسمی تندیس، ویژه نامه هنر در دنیای کودکان، شماره 59، 12 مهر 1384، صفحه9.

جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان در یازدهم اردیبهشت هشتاد و سه تأسیس شد. این موسسه بیشترین دغدغه های خود را بر حمایت از کودکانی قرار داده که همواره با انواع خشونت های ناشی از کار و محیط و تاثیرات ناشی از آن بر ذهن و جسم مواجه می باشند. کودکانی که از ابتدایی ترین نیازهای زیست نظیر تغذیه، تحصیلات، بهداشت، آموزش و بازی محروم هستند. در اغلب موارد ناتوانی خانواده در حمایت های مادی و معنوی از ایشان به چشم می خورد.

جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان با هدف دفاع از این کودکان تشکیل شده است.

خانم ها درودیان، میربها و لطفی از اعضا این جمعیت از طریق کار هنری با این کودکان ارتباط برقرار کردند و معتقدند ایجاد یک فضای خلاق هنری در رشد و اصلاح این کودکان نقش به سزایی دارد. آنچه می خوانید تلاش این دوستان برای ایجاد پیوند میان شما و کودکان گمشده است.

وقتی بچه بودم شب ها به ستاره های آسمون خیره می شدم. همه اهل خونمون خواب هفت پادشاه رو می دیدند، اما من هنوز بیدار بودم و خیره به ستاره ها، به اقبال من چشمک بزنه، می ترسیدم تا چشمامو هم بزارم، ستاره ها بپرن. وقتی شهاب سنگ ها تو تاریکی آسمون روشن و خاموش می شدن؛ دلم هوری می ریخت با خودم می گفتم:

الانه که به تمام آرزوهام برسم …..!!!!

اما اون چی، حالا اون از خستگی شب ها تا سرش رو روی بالش می زاره خوابش می بره، خواب عمیقی که مثل روزش سیاه و سفیده.! اون قدر خسته از کار و روزگاره که یادش رفته می توونه بچه باشه، آرزو داشته باشه، دلش چیزی رو بخواد، باور کرده که تا آخر همینه که هست ….!

شاید صدها بار اونو دیده باشی، تو خیابون، مترو، اتوبوس، دم تاکسی، سر چهار راه، توی کارگاه، توی رستوران، اینور، اونور، ….؟!

حتما با خودت می گی یعنی اون کیه؟؟

شاید از اون دسته باشی که ندیدیش و سعی کردی نبینیش، یا شاید هم مثل بعضی ها دیدی و انگار که ندیدی و یا شاید هم مثل من، تو هم دغدغه ات اونا باشن…!

بچه های کار را می گم همون بچه هایی که با اصرارشون شاید کلافه ات کردن و یا با معصومیت نگاهشون دلت رو بوه درد آوردن؛ بچه هایی که از بازی جز حمل وسایل کارشون و از نوازش جز ضرب دردناک دست های زمخت پدر و مادرشون چیزی به خاط ندارن. بچه هایی که در پشت صورت های سیاهشون و در پس لباس های ژنده شون روحی پاک و ذهنی خلاق و دنیایی حرف دارن. امروز می خوام به سراغ همون بچه ها برم و از جایی براتون بگم که شاید تا به حال فکر نکردین؟!!

جایی که بچه ها آزادانه بچگی می کنن، به اونها گفته می شد یادتون باشه که شماها بچه اید و بازی، شادی، آرزو، نقاشی، خلاقیت، زندگی خوب و شاد و هر اون چیزی که شاید ما دردوران بچگی مون کم و بیش تجربه کردیم حق شما هم هست.

جایی برای بچه هایی که برای تامین معاشا خودشان و خانوادشون به کار مشغولند. اما همه دنیای اون ها، کارو تنهایی نیست. اونا هم می تونستن مثل بچه های دیگه یه دنیای قشنگ داشته باشن ولی ….

یادمه اولین باری که اونجا رفتم تصمیم گرفتم با نقاشی شروع کنم چون یادم بود منهم وقتی بچه تر بودم خیلی دوست داشتم با رنگ ها بازی کنم. این کار آرامش خاصی به من می داد.

و آن روز خوب یادم بود که یکی از راه هایی که می شد به بچه ها نزدیک شد و با اون ها ارتباط برقرار کرد دنیای نقاشیه. مداد رنگی ها را توی دست هام لمس کردم و اراده خودم رو برای راه پیدا کردن به دنیای این بچه ها جزم.

گفتم: بچه ها اینها مداد رنگیند. باهاشون میشه یک دنیای نقاشی کشید. وقتی پرسیدند نقاشی؟! چطور باید نقاشی کشید؟! گفتم؛ سخت نیست مداد رنگی را بردارید رو صفحه هرچی دوست دارید بکشید. وقتی یکی از بچه ها مداد رنگیشو شکست، تو دلم گفتم: انگار نمیشه کاری از پیش برد، رفتم سراغ بعدی، ازم پرسید: میشه خورشید بکشم؟ گفتم: بکش یه دایره قرمز کشید و توش رو سیاه کرد. تو دلم گفتم: چه دنیای غریبی اینم واسه خودش یه جور سبکه.

خواستم به سبک دوران دبستان خودم بهشون الگو بدم، اما یادم به زحمتی افتاد که خودم برای کشیدن این شیوه نقاشی کردن داشتم. گفتم: نه! بزار حداقل اینجا بچه ها خودشان باشند خود خودشان.

ولی عجیب بود انگار سیاه و سفیدی اطرافشون به دنیای مدادرنگی هاشون هم رحم نکرده بود چرا که اولین رنگی که انتخاب می کردند، سیاه بود!

حالا روزها گذشته و من هنوز به اونجا می رم پیش بچه هایی که حالا دیگه منو خاله صدا می کنن. بچه هایی که غم نگاهشون خیلی کم رنگ تر از روزهای اول شده اما هنوز ته دل کوچیکشون یه پرنده غم و حسرت خونه کرده.

یادمه روزهای اول از ترس این که شاید ما بخواهیم از کار بیکارشون کنیم و یا وسایل کارشون رو ازشون بگیریم نمی اومدند اون جا، اما حالا وقتی ساعت 5 میشه و باید به خونه برگردند مجبوریم توی کمدها و زیر نیمکت ها و آبدارخونه و تو انباری و خلاصه هرجایی که بشه داخلش قایم شد رو بگردیم که یه وقت جایی قایم نشده باشن، آخه دیگه نمی خوان از اونجا بیرون برن.

یادمه یک روز محمد یکی از بچه های کار، ساعت رو عقب کشیده بود که کلاس نقاشی و سفال یک ساعت دیرتر تعطیل بشه!

عجیبه نه! بچه هایی که نمی تونستند رنگ و مدادرنگی چه کارها نمی تونه بکنه حالا دیگه از کلاس ها سیر نمی شن! درسته، اونها هم مثل من و تو آرامش رو با رنگ و نقاشی تجربه کرده بودن. اونها وارد دنیای جادویی هنر شده بودن. چه کارها که سر کلاس سفال یا به قول بچه ها گل بازی انجام ندادن. اولش گل ها را با دست گلوله می کردن و به سقف کلاس می زدند و از این بازی کلی لذت می بردن، بعدش که دیدند که من یه گوشه نشستم و واسه خودم با شکل ها اشکال ابتدایی درست می کنم، کم کم یکی یکی سرجاهاشون نشستن و اون ها هم سر ذوق اومدند و هرکدام مشغول به کار شدن.

سرکلاس عمو علی که دیگه یک معجزه بود آخه عمو علی اونجا کلاس تئاتر دارد و با بچه ها از راه حس و حس شناسی ارتباط برقرار می کنه و جنبه های مختلف زندگی شون رو با تئاتر اصلاح می کنه. امیر بچه کار شیطونی که به قول قدیمی ها به هیچه صراطی مستقیم نبود حالا دیگه نقش مقابل عمو علی رو به خوبی اجرا می کنه و بچه ها از بازی با اون صدای قهقه شون به آسمون بلند میشه. و یا حنیفه دخترک شیرین زبون و مهربونی که بیشتر وقتش به جوراب فروشی می گذره حالا داره روی نقشی کار می کنه تا شاید روز جهانی کودک اونو اجرا بکند.

روزی که عمو محمد با گیتارش اومد پروژه، هیچ فکر نمی کردم بچه ها با التماس ازش بخوان تا براشون بنوازه، اون بچه هایی که یک ساعت طول می کشید تا بتونم ساکتشون کنم حالا خودشون سریع روی نیمکت ها نشستند و با اصرار ممتد از عمو محمد می خواستن که براشون گیتار بزنه. همه شون خوشحال بودن و هم صدا با عمو محمد می خواندن و نگاهشون گواه رضایت قلبی شان بود و صدها مورد دیگه که هرکدام اعجاز افرادی را بیان می کنه که صادقانه اونجا با بچه ها همراه شدن تا دنیای نهفته وجود بچه ها را نمایان کنن.

آری هنوز جا برای کار کردن بر روی این گونه از کودکانی که فراموش شدن و دنیای کودکی آنها کم رنگ تر از بچه های دیگر هست وجود دارد و می توان با استفاده از افرادی که آشنایی با دنیای کودک و یا تخصصی برای ارائه هرچند بهتر خدمات به این بچه ها را دارند رنگی دیگر به زندگی و دنیای کودکی این بچه ها بخشید. زیرا هنوز هستند کسانی که دلشان از دیدن تفاوت ها و تبعیض ها به درد می آید و اگر این کودکان بدونند که شما هم به یادشون و در کنارشون هستید خوشحال خواهند شد و صمیمانه شما رو در آغوش خودشان همانند خاله ها و عموهای جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان خواهند فشرد.

 

بازی گوشی های کودکانه یک طراح PAUL RAND

آریا کسایی، دو هفته نامه هنرهای تجسمی تندیس، شماره 59، 12 مهر 1384، ص 12-13.

«طراحی خیلی ساده است، به همین خاطر خیلی مشکل است.» پل رند

آمریکایی‌ها نمی‌توانند از لحاظ داشتن هنرمندان طراز اول در نیمه اول قرن بیستم چندان به خود ببالند. غالب هنرمندان بزرگی که در این سرزمین فعالیت کردند، کسانی بودند که بر اثر فشارهای جنگ جهانی اول به این کشور مهاجرت کردند و تجربه حاصل از ۴۰۰ سال فعالیت را نیز با خود منتقل کردند. در میان تک ستاره‌های آمریکایی، که شاید تعدادشان از انگلستان دو دست هم فراتر نرود، پل رند(1) طراح گرافیک متولد بروکلین (2) نیویورک (3) یکی از خلاق‌ترین و پیشروترین طراحان گرافیک قرن بیستم می‌باشد.

رند متولد ۱۹۱۴ در بروکلین یکی از مناطق چهارگانه نیویورک می‌باشد و نیویورک مرکز هنری قرن بیستم. رند تحصیلاتش را در پرت (4) و پارسونز(5) انجام داد و در مدت شش دهه فعالیت هنری حرفه‌ای خود، مدیریت هنری مجلات معتبری چون اسکوایر(6)، مدیریت هنری شرکت‌های معظمی چون آی. بی. ام (7) شبکه‌ ای.‌بی‌.سی(8)، طراحی جلد چندین انتشارات معتبر چون وینتیج(9) و ناپف(10) تصویرگری کتاب‌های کودکان، تدریس در دانشگاه و … را برعهده داشت.

رند در ابتدا از تکنیک کلاژ برای اجرای ایده‌های خود در طراحی سود جست، شیوه‌ای که حتی در آخرین دوره آثار وی نیز کماکان دیده می‌شود. در این شیوه، هنرمندی که در رند بیشترین تأثیر را از وی گرفت، هنری ماتیس (11) بود. رند مانند ماتیس با بریدن کاغذهای رنگی و استفاده از قدرت آشنایی نمادها به خلق آثار خود پرداخت. آثاری که در آن فضاهای مثبت و منفی از ارزش یکسانی برخوردار می‌باشد. ترکیب‌بندی آثار رند بسیار پویاست و همواره نوعی بازیگوشی و نگاه آمیخته به طنز در آثار وی وجود دارد. این نگاه شوخ طبعانه موجب می‌گردد که بیننده در لحظه برخورد با اثر به نوعی شگفت‌زده شود و ناخواسته وارد یک بازی تصویری می‌شود.

پل رند، طراح جسوری است. و این جسارت را می‌توان در تک‌تک آثار او مشاهده کرد. چه آثار فرهنگی و چه آثاری که بنابر سفارشات شرکت‌های تجاری انجام داده است. او سال‌های فراوانی را در خانه شخصی خود در کنار همسر و دخترش به کار پرداخت. نگاه عاطفی و گاه کودکانه رند در طول سالیان متمادی تاحدی حاصل همین نکته است.

نتیجه همکاری پل رند با همسرش «آن» (12) چندین کتاب کودک می‌باشد که تحسین منتقدان را برانگیخت. اوج خلاقیت رند در ایده و آزادی در اجرا را می‌توان در این تصویرسازی مشاهده نمود. استفاده از برش‌های کاغذ و به کار بردن اشکال دوست داشتنی کودکانه در مجموعه‌ای از ترکیب‌بندی‌های بدیع از ویژگی‌های این مجموعه از آثار اوست. برخی از شخصیت‌هایی که توسط رند طراحی گردیده‌اند محبوبیت فوق‌العاده‌ای یافتند. از جمله این شخصیت‌ها «یک کوچولو» می‌باشد که از دو جنبه طراحی و شخصیت‌پردازی نمونه بسیار موفقی می‌باشد.

در اواخر دهه ۶۰ رند آرام آرام از تصویرسازی کتاب کودکان و طراحی جلد کتاب فاصله می‌گیرد و جذب طراحی هویت برای سازمان‌ها و شرکت‌های معظم می‌گردد و در این دوره بخشی از زیباترین و به یادماندنی‌ترین آثار خود را خلق می‌کند.

همکاری رند با شرکت‌هایی مانند آی. بی. ام از طراحی آرم آغاز و تا طراحی‌های محیطی شرکت ادامه می‌یابد. در این پوسترها و آگهی‌هایی که با استفاده از نمادها و نشانه‌های تصویری و نوشتاری طراحی گردیدند، بسیار قابل توجه می‌باشند. شوخی‌های تصویری که سابقا در تصویرسازی‌ها انجام می‌گرفت، اینبار در آگهی‌های تجاری با اندکی پیچیدگی بیشتر صورت می‌پذیرد و بیننده و خواننده را بیشتر درگیر می‌کند.

یکی از نکاتی که در آثار رند قابل توجه می‌باشد، تکامل هماهنگی بین ایده و ترکیب‌بندی است. آثار وی علاوه بر این که همواره دارای ایده مناسبی است از لحاظ زیبایی و نحوه قرارگیری اشکال و رنگ‌ها نیز کامل می‌باشد.

استفاده از تضاد نیز تقریباً در همه آثار وی دیده می‌شود؛ تضاد بین حروف تایپی و دستنویس‌های آزاد، تضاد بین فرم‌های هندسی و اشکال آزاد، تضاد بین سیاه و سفید، موضوعات جدی و بیان کمیک و ….

آثار رند بعد از گذشت نیم قرن، تازه، سرحال، زیبا و ساده به نظر می رسند.

fa_IRPersian
en_USEnglish fa_IRPersian